ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA

Mecenasem stacji pomiarowej w Celestynowie jest:

Jeśli chcesz zostać Mecenasem stacji pomiarowej, skontaktuj się z nami

Na naszej stronie internetowej oraz poprzez aplikacje:

można śledzić pomiary stanu czystości powietrza w Celestynowie:

Zachęcamy do zapoznania się z instrukcją odczytu danych oraz z uwagami odnośnie wiarygodności tych danych.

Stacja TVC to LookO2 z modułem Formaldehydu z danymi pogodowymi pochodzącymi z wewnętrznego pomiaru temperatury i wilgotności w czerpni.

Nasza stacja podaje co minutę następujące pomiary:

  • PM2.5
  • PM10
  • PM1
  • formaldehyd
  • temperatura
  • wilgotność

 


Kolory odpowiadają średniej wartości PM2,5 i PM10 za ostatnie 60 minut.


W ciągu ostatnich kilku lat nastąpił w Polsce zauważalny wzrost zainteresowania problemem zanieczyszczenia powietrza (potocznie często nazywanego „smogiem”).

Informacje na ten temat coraz częściej pojawiają się w mediach i w debacie publicznej. Wyjątkowo zła (na tle innych krajów naszego regionu) jakość powietrza w Polsce oraz olbrzymie koszty zdrowotne, społeczne i ekonomiczne związane w naszym kraju z narażeniem na powszechnie występujące zanieczyszczenia powietrza w pełni uzasadniają to zainteresowanie. Wydaje się jednak, że w naszym społeczeństwie wciąż zbyt niska jest świadomość istnienia i wagi tego problemu. W szczególności, niewiele osób posiada wystarczającą wiedzę na temat wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie. W konsekwencji, problem zanieczyszczenia powietrza jest bardzo często ignorowany, lub co najmniej bagatelizowany.

Wpływ zanieczyszczenia powietrza na zdrowie zależy od czasu ekspozycji, pogody, wieku, stanu zdrowia i występujących chorób oraz od składu zanieczyszczonego powietrza.

Liczne badania prowadzone w wielu miejscach na świecie wskazują na istnienie związku pomiędzy ekspozycją na zanieczyszczenia powietrza a występowaniem różnorakich negatywnych efektów zdrowotnych. Szczególnie narażonymi grupami są dzieci (także w okresie prenatalnym), osoby z istniejącymi chorobami układu krążenia i układu oddechowego, z cukrzycą, otyłością, a także osoby o niskim statusie socjoekonomicznym i ludzie starsi. Ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza wiąże się również ze zwiększoną umieralnością i skróceniem oczekiwanej długości życia, nawet przy stosunkowo niskich stężeniach zanieczyszczeń1. Wzrost ryzyka wystąpienia konkretnych negatywnych efektów zdrowotnych, związany z narażeniem na zanieczyszczenia powietrza jest zazwyczaj stosunkowo niewielki (z wyjątkiem przypadków wysokich stężeń zanieczyszczeń, lub osób z grup podwyższonego ryzyka), jednak powszechność narażenia, a także związek z powszechnie występującymi chorobami sprawiają, że wpływ zanieczyszczeń powietrza na stan zdrowia populacji jest znaczący.

[Krzyżanowski 2016].

Polska ma najbardziej zanieczyszczone powietrze wśród wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej.

Mimo to świadomość istnienia, przyczyn, konsekwencji i wagi problemu zanieczyszczenia powietrza wciąż jest w naszym kraju zbyt niska. W szczególności, wydaje się, że niewystarczająca jest wiedza na temat następstw zdrowotnych narażenia na zanieczyszczenia powietrza, i to nie tylko wśród ogółu społeczeństwa, ale także wśród polityków, urzędników, nauczycieli, a nawet wśród przedstawicieli środowiska medycznego. Związek pomiędzy długotrwałym narażeniem na zanieczyszczenia pyłowe a zwiększoną umieralnością obserwuje się również przy średnich stężeniach rocznych pyłu zawieszonego znacząco niższych od maksymalnych stężeń dopuszczalnych obecnie przez prawo obowiązujące w Unii Europejskiej.

Najważniejsze szkodliwe substancje obecne w powietrzu i ich główne źródła

Pyły zawieszone

(w zależności od frakcji cząsteczek są to PM 10, PM 2,5 czy PM 1 – im niższa wartość tym mniejsza frakcja i tym samym większa szkodliwość) z drobinkami sadzy itp.,

dwutlenek
siarki (SO2) – wyjątkowo szkodliwy zarówno dla zdrowia człowieka, jak i całego środowiska (jedna z głównych przyczyn
powstawania kwaśnych deszczy),

tlenki
azotu (NOx) – w tym dwutlenek azotu – są jedną z przyczyn powstawania dziury ozonowej czy smogu,

metale ciężkie (Hg – rtęć, Cd – kadm, Pb – ołów, Mn – mangan, Cr – chrom) – szkodliwe dla ludzi, zwierząt i roślin,

wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA – m.in. α-benzopiren) – substancje rakotwórcze i powodujące silne zatrucia,

dioksyny – trujące związki chemiczne, często odpowiedzialne za
pojawienie się nowotworów czy bezpłodności.

Pył zawieszony PM 10 to niewielkie drobiny, których średnica nie przekracza 10 mikrometrów (dokładnie zakres wielkości takiej cząsteczki to 2.5 do 10 czyli ok. jednej piątej grubości ludzkiego włosa). Ich wielkość sprawia, że nawet nie zauważamy, kiedy przenikają do naszych płuc. Większość tego rodzaju pyłów powstaje
wskutek ogrzewania prywatnych domów, a także ruchu drogowego (w przypadku samochodów z silnikami wysokoprężnymi). Pył zawieszony może zawierać substancje toksyczne takie jak wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (np. rakotwórczy benzo[a]piren), metale ciężkie oraz dioksyny i furany. Duża ilość pyłów PM 10 przedostaje
się do powietrza poprzez spalanie drewna, biomasy, a także węgla. Tego rodzaju pyły mogą powodować dolegliwości ze strony układu oddechowego, takie jak na przykład kaszel, astma, katar sienny. Podrażniają również nasze oczy przyczyniając się do wystąpienia zapalenia spojówek. 
Warto mieć świadomość, że istnieje dopuszczalne stężenie pyłów PM10. Średnie stężenie roczne to 20 μg/m3. Dopuszczalne stężenie na przestrzeni dwudziestu czterech godzin to 50 μg/m3. W ciągu roku przekroczenie 24 godzinnego stężenia nie może zdarzyć się częściej niż trzydzieści pięć razy.

Pył zawieszony PM2.5 jest bardzo niebezpieczny dla ludzkiego zdrowia. Jego cząsteczki są równe bądź mniejsze niż 2.5 mikrometra(zakres 1-2.5 mikrona), dlatego nie mamy szansy ich dostrzec, ani wyczuć. Takie cząsteczki bez przeszkód przedostają się do układu oddechowego, a następnie do krwi. Dopuszczalne średnio roczne stężenie pyłów PM 2.5 to 10 μg/m3. Z kolei w ciągu doby nie może ono przekroczyć 25 μg/m3. Długotrwały kontakt z pyłami PM 2.5 może doprowadzić do nadciśnienia, a także poważniejszych chorób układu krążenia (w tym również zawałów serca). Drobne cząsteczki mają negatywny wpływ na zdrowie kobiet w ciąży, a także płodu (mogą przyczynić się nawet do wystąpienia wad wrodzonych).

Pył zawieszony PM 1 to zdecydowanie najbardziej niebezpieczny z pyłów zawieszonych. A wszystko to przez rozmiar jego cząsteczki, który jest mniejszy niż 1 mikrometr. Dla takich cząsteczek przeniknięcie z płuc do krwi, a następnie do innych narządów nie jest żadnym problemem. Najdrobniejsze cząsteczki PM 1 podobnie jak PM 2.5 przenikają do krwi, powodując problemy z układem krążenia, układem oddechowym i nerwowym. Są również niebezpieczne dla przyszłych mam i ich dzieci. Długotrwałe oddychanie powietrzem, w którym stężenie pyłów PM 1 jest przekroczone może doprowadzić nawet do powstania nowotworów.

Ze względu na swój ostry zapach formaldehyd jest wyczuwalny w pomieszczeniach w koncentracji od około 0,1 miligrama na metr sześcienny. Przy stężeniu większym niż 1 miligram na metr sześcienny dochodzi do podrażnienia górnych dróg oddechowych oraz śluzówki oczu, nosa i gardła. Przy wyższej koncentracji dochodzi ból głowy, duszności, nudności i łzawienia oczu. Wrażliwość na formaldehyd może jednak być subiektywnie bardzo różna. Objawy znikają od razu po usunięciu formaldehydu. Formaldehyd jest alergenem kontaktowym, to znaczy, że przy częstszym kontakcie ze skórą mogą wystąpić reakcje alergiczne.

Skutek
krytyczny działania formaldehydu

Stężenie
referencyjne RfC, mg/m3

Obniżenie przepływu powietrza w
płucach u dzieci

0,00672

Astma u dzieci

0,004059

Astma, atopia,
alergia

0,003444

Działanie drażniące na oczy

0,02091

Wpływ na
rozrodczość

0,010578

Immunotoksyczność

nie ustalono

Wartości
stężeń referencyjnych dla całożyciowego narażenia ludzi na formaldehyd w zależności od skutku krytycznego działania związku (RfC – stężenie referencyjne)

Jak dotąd substancja ta była zasadnie podejrzewana o powodowanie nowotworów u ludzi. IARC (International Agency for Research on Cancer) zakwalifikowała w czerwcu 2004 formaldehyd jako substancję o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla człowieka. Ekspozycja na formaldehyd powoduje powstawanie nowotworów w obrębie nosa i gardła.

Typ nowotworu

Ryzyko
jednostkowe przy narażeniu na formaldehyd w stężeniu 1 µg/m3

Rak nosowo-gardłowy

8,8·10-6

Chłoniak
Hodgkina

1,4·10-5

Białaczka

4,6·10-5

Wszystkie 3 typy nowotworów

6,6·10-5

Wpływ na
rozrodczość

0,010578

Immunotoksyczność

nie ustalono

Wartości
ryzyka jednostkowego przy narażeniu inhalacyjnym ludzi na
formaldehyd w stężeniu 1 µg/m3 (0,001mg/m3)
przez cały okres życia oszacowane na podstawie wyników badań
epidemiologicznych, dawka skumulowana

Ryzyko jednostkowe dla 3 typów nowotworów (rak nosowo-gardłowy, chłoniak Hodgkina i białaczka) przy narażeniu inhalacyjnym na formaldehyd w stężeniu 1 µg/m3 przez całe życie wynosi 6,6·10-5, czyli u ok 7 osób na 100 000 narażonych na związek przez całe życie, wystąpią wymienione trzy typy nowotworów.

Badania epidemiologiczne wskazują również na pewną korelację pomiędzy narażeniem na formaldehyd, a podwyższonym ryzykiem zachorowania na białaczkę u ludzi. Uzasadnione są jednak wątpliwości na temat związku przyczynowo-skutkowego. Nie jest poznany biologiczny mechanizm działania formaldehydu, który mógłby wyjaśnić powstawanie białaczek.
(BfR 2006).

Wartość wskaźnikowa dawnego Federalnego Urzędu Zdrowia w Niemczech, ustalona w latach
1977 i 1992 dla powietrza we wnętrzach wynosiła 0,1 ppm (parts per million). Odpowiada ona 120 mikrogramom formaldehydu na metr sześcienny powietrza.

Federalny Instytut Oceny Zagrożeń (BfR) przestudiował w roku 2006 dostępne dane na temat działania rakotwórczego formaldehydu oraz podjął się nowego oszacowania zagrożenia formaldehydem. BfR proponuje „uznać formaldehyd jako kancerogen, tylko w przypadku, gdy jest wdychany z powietrzem”

Tolerowane stężenie w powietrzu („safe level”) to według BfR 0,1 ppm (parts per million). Przeliczając na bardziej zwyczajowe jednostki wartość ta odpowiada 124 mikrogramom formaldehydu na metr sześcienny powietrza. Tym samym wartość jest praktycznie identyczna z wyżej cytowaną wartością dawnego Federalnego Urzędu Zdrowia.

WWA – wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne powstają głównie w procesach niecałkowitego spalania węgla i drewna (ogólniej: biomasy) oraz, w mniejszym stopniu, paliw płynnych. Proces zachodzi zarówno w warunkach naturalnych (np. podczas pożaru lasu), jak i w na skutek działalności człowieka (spalanie paliw stałych, odpadów, spaliny pojazdów mechanicznych, emisje przemysłowe). Za większość emisji WWA do środowiska odpowiadają zdecydowanie źródła antropogenne (np. tzw. niska emisja powierzchniowa, czyli zanieczyszczenia z domowych pieców
i kotłów).

Występowanie WWA w środowisku ma charakter powszechny, dotyczy to również organizmu człowieka. U ludzi narażonych zawodowo na obecność WWA, w wyniku ekspozycji inhalacyjnej i dermalnej, stwierdzono obecność związków tej grupy i ich metabolitów w moczu i krwi. Najistotniejszym spośród nich z punktu widzenia zdrowia człowieka jest benzo(a)piren posiadający właściwości rakotwórcze. Za wskaźnik całej grupy WWA uznano benzo(a)piren, ze względu na stopień rakotwórczego oddziaływania i powszechność występowania w środowisku.

Benzo(a)piren to rakotwórczy i mutagenny związek chemiczny będący przedstawicielem wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Benzo(a)piren wykazuje małą toksyczność ostrą, zaś dużą toksyczność przewlekłą co związane jest z jego zdolnością kumulacji w organizmie.

Dopuszczalny średnioroczny poziom B(a)P to 1 ng/m3

Dr
Jolanta Skowroń

Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa

Linki:

www.who.int/phe

http://www.who.int/phe/health_topics/outdoorair/databases/cities/en/

https://polskialarmsmogowy.pl/polski-alarm-smogowy.html

https://www.researchgate.net/publication/255707810_Zagrozenia_dla_zdrowia_stwarzane_przez_formaldehyd

http://www.polskialarmsmogowy.pl/files/artykuly/1346.pdf